چالش های هم افزایی علم و ثروت
دکتر مهدی یاراحمدی خراسانی

از زمانی که سازمان های نوظهور مبتنی بر دانش و با عنوان «دانش بنیان» وارد عرصه کسب و کار جهانی شده اند و با سرعت فزاینده ای همه ی مناسبات فناوری، اجتماعی، سازمانی و بشری را در اختیار خود گرفته و می گیرند شیوه ی مدیریت، حمایت، سرمایه گذاری و چالش های آن ها نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. دانش‌بنیان در ایران شرکت یا مؤسسه خصوصی یا تعاونی محسوب می شود که به‌منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی شامل گسترش، کاربرد نوآوری و تجاری‌سازی نتایج حاصل از تحقیق و توسعه در حوزه ی فناوری‌های پیشرفته، با ارزش افزوده فراوان و براساس معیارهای موردنظر قانون تأیید می‌شود. در این مجموعه ها «دانش و فناوری» جزئی جدایی‌ناپذیر از دارایی محسوب می شود و همه ی اهداف و فعالیت ها حول این دو مورد می چرخد. در کشور ما قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات مشتمل بر سیزده ماده و شش تبصره در تاریخ ۵ آبان ۱۳۸۹ جهت دستیابی به اقتصاد دانش‌بنیان، به تصویب مجلس رسید و پس از تأیید شورای نگهبان در تاریخ سی آبان همان سال جهت اجرا به مجلس شورای اسلامی ابلاغ شد. با وجود تعریف قانونی تشکیل دانش بنیان ها و چهارچوب های مصوب و معینی که برای حمایت از آن ها مشخص شده است این مجموعه ها در کشور ما با چالش های جدی مواجه هستند که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:

• عدم حمایت کافی از محصولات داخلی: نمونه ها و مثال های زیادی وجود دارد مبنی بر اینکه برخی از ارگان‌های دولتی نه تنها کمکی به شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی نمی‌کنند بلکه با واردات غیرقانونی، تیشه به ریشه شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی می‌زدند. به هر حال چون دانش بنیان ها اکثرا تازه بنیاد هستند کمی صبوری و حمایت برای به ثمررسیدن و شکوفایی آن ها مورد نیاز است که بعضاً محقق نمی شود.
• عدم تأمین منابع مالی لازم: حمایت از دانش بنیان ها در کنار ضرورت و اهمیتی که دارد نیازمند باور عمیق و پذیرش میزان قابل قبولی مخاطره دارد. به بیان دیگر نظام مدیریت، برنامه ریزی، تصمیم سازی، تصمیم گیری و سرمایه گذاری در کشور باید ضمن حمایت جدی از این مجموعه ها به میزان معقولی در تأمین منابع مالی ریسک پذیر باشد که عدم وجود این مهم سبب بروز چالش در توسعه دانش بنیان ها گردیده است.
• عدم دسترسی به نیروهای متخصص: بحران نیروی انسانی متخصص و در عین حال مسئولیت پذیر، متعهد، با انگیزه و متعهد روز به روز در عرصه کسب و کار کشور جدی تر می شود. سیل عظیم مهاجرت نخبگان از یک سو و ورود نسلی که صبوری، تعصب و جدیت کمتری در مسیر تحقق اهداف سازمانی دارد از سوی دیگر بخشی از چالش های جدی در این عرصه تعریف می شود. البته تلاش برای هدایت نخبگان دانشگاهی در این مسیر وجود دارد که هنوز کافی و رافع نیازهای فعلی نیست.
• عدم وجود قوانین و مقررات مناسب: فضای کسب و کار در کشور فضای مناسبی نیست؛ موانع و مشکلات بسیار زیادی برای فعالان اقتصادی وجود دارد و رتبه ما در فضای کسب و کار در دنیا رتبه مناسبی نیست که این مشکلات برای همه شرکت‌ها وجود دارد اما برای شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها شاید بیشتر هم باشد. به خاطر اینکه این شرکت‌ها ایده‌های نوآورانه‌ای دارند و باید سریع فعالیت خود را انجام دهند و شاید "زمان" عامل شکست آنها باشد.
• خام فروشی و عدم هماهنگی بین ذینفعان: با وجود رشد کمی تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، هنوز بخش زیادی از منابع کشور به صورت خام صادرات می‌شود و این شرکت‌ها هنوز به جایگاه واقعی خود حتی به لحاظ کمی نرسیده‌اند بدون شک این امر سبب می تواند آسیب های فراوانی در مسیر توسعه دانش بنیان ها ایجاد کند. علاوه بر این نهادهای متولی و حامی دانش بنیان ها در بسیاری از موارد رفتارهای موازی و یا متناقض دارند.

آنچه گفته شد تنها بخشی از مهم ترین چالش های پیش روی دانش بنیان ها در مسیر توسعه و پیشرفت است. اگر می خواهیم کشور در مسیر آبادانی قرار داشته باشد چاره ای نداریم جز باور و حمایت همه جانبه از این مجموعه ها با تسهیل در قانون، حمایت جدی سخت افزاری و نرم افزاری، ریسک پذیری معقول و رفع هر آن چه سبب کند شدن مسیر حرکت آن ها می شود.

منبع: روزنامه شهرآرا، پنجشنبه 2 اسفند 1403، شماره 4436





























































































































































































































لطفاً نظرات و پیشنهادات خود را

با مدیریت سایت از طریق پست الکترونیکی؛

Email: mahdiyarahmadi@gmail.com

در میان گذارید.

+ نوشته شده در  ۱۴۰۳/۱۲/۰۲ساعت 6:43  توسط مهدي ياراحمدي خراساني  |