فرصت پنجره جمعیتی
دکتر مهدی یاراحمدی خراسانی

هر چند گروهی که دنبال ایجاد هیجانات کاذب و ربط دادن همه مسائل کشور به بحران های اقتصادی و معیشتی هستند مکرر بر طبل ناامیدی می کوبند و به شدت فرزندآوری را نفی می کنند اما آمار و ارقام ضرورت دیگری را نشان می دهد. هیچ کسی نمی تواند مشکلات اقتصادی کشور و تحریم هایی که اثرات گسترده ای بر وضعیت معیشت مردم وارد ساخته است را نفی کند اما حتی با در نظر داشتن چالش های اقتصادی باز هم نمی توان موضوع مهم پنجره جمعیتی و سیاست ناصحیح کنترل جمعیت را نادیده گرفت. بانک جهانی در گزارشی ضمن هشدار نسبت به سرعت بالای پیر شدن جمعیت ایران اعلام داشته است؛ ایران، هند، سنگاپور و تایلند با حفظ روند فعلی در آینده نزدیک با پیری شدید جمعیتی مواجه خواهند شد. بر اساس پیش بینی بانک جهانی نمره ایران در شاخص وابستگی سالخوردگی تا سال 2050 پنج برابر خواهد شد. این بدان معناست که نسبت جمعیت غیرفعال ایران به جمعیت فعال طی سه دهه آینده 5 برابر می شود. زمانی که نمره کشوری در این شاخص بالا باشد یعنی جمعیت فعال برای تامین نیازهای افراد سالخورده باید بار زیادی را تحمل کند. مدت هاست کارشناسان جمعیت نسبت به کاهش زاد و ولد و پیر شدن جمعیت کشور هشدار می دهند. زیرا با ادامه وضع فعلی ضمن پیر شدن جمعیت در آینده نیروی کار به اندازه ی کافی وجود نخواهد داشت. در بستر تغییرات جمعیتی مرحله‌ای از تحولات در کشور از سال 1385 آغاز شده است که به قول جمعیت‌شناسان «پنجره جمعيتي» و «هدیه جمعیتی» ناميده مي‌شود. این وضعیت که از آن به‌عنوان دوران طلایی جمعیت نیز نام برده می‌شود تا سال 1430 طول می‌کشد. در این دوران نسبت جمعيت در سنين فعاليت افزایش یافته و به حداکثر خود یعنی بالای 70 درصد مي‎رسد. مکانیزم‌های ترکیبی و رفتاری پنجره جمعیتی نظیر افزایش عرضه نیروی کار، افزایش مشارکت زنان، کاهش نسبت‌های وابستگی (بار تکفل)، تعامل تغییرات ساختار سنی جمعیت با چرخه زندگی اقتصادی تولید و مصرف، افزایش قدرت پس‌اندازها و سرمایه‌گذاری، بهبود و توسعه سرمایه انسانی، افزایش کیفیت جمعیت و ...، فرصت طلایی و پتانسیل‌های زیادی برای اثرگذاری مثبت بر رشد و توسعه اقتصادی فراهم می‌کند. البته اين وضعيت به‌طور خودکار عمل نمي‌کند و بهره‌برداري از آن مستلزم بستر مناسب اقتصادي، اجتماعي و سیاسی است. مسلماً در هر کشوری جمعیت جوان، خلاق، سالم، بانشاط و تحصیل کرده عامل اساسی توسعه و پیشرفت آن کشور محسوب می شود. لذا این انتظار از مجلس، دولت و سایر نهادهای مربوط می رود که افکار عمومی را به پاسخگویی مناسب برای رفع این دغدغه ترغیب نمایند. امروزه مقوله جمعیت، به عنوان یک موضوع مجرد مطرح نیست؛ بلکه مسأله ای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی بسیار پیچیده است که باید همه جوانب آن مورد توجه قرار گیرد. با درنظرداشتن نقش ایجابی عامل جمعیت در پیشرفت کشور، لازم است برنامه‌ریزی‌های جامع برای رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور متناسب با سیاست‌های جمعیتی صورت پذیرد. چالش‌های جمعیتی حال و آینده ایران، ربط زیادی به نحوه بهره‌برداری از فرصت پنجره جمعیتی دارد.

منبع: روزنامه شهرآرا، چهارشنبه 11 آبان 1401، شماره 3799

لطفاً نظرات و پیشنهادات خود را

با مدیریت سایت از طریق پست الکترونیکی؛

Email: mahdiyarahmadi@gmail.com

در میان گذارید.

 صاحب امتياز و مدير مسئول: دکتر مهدی ياراحمدي خراساني


  Mahdi Yarahmadi