تخصصی مدیریت؛ مهندسي ارزش... value engineering

برگرفته از سمينار آموزشي استاد دكترمحمد سعيد جبل عاملی(AVS) در مشهد

مهندسی ارزش رويکردی خلاق و سازمان يافته با هدف شناسائی هزينه های غير ضرور است

گردآوري: مهدي ياراحمدي خراساني

 

وَ لا تَجعَل يَدَكَ مَغـلُولَه اِلي عـُنـُقـِكَ وَ لا تَبسـُطها كُلَ الـبَسطِ فتقعد ملوما محسورا            

نه هرگز دست خود را در احسان به خلق محكم بسته دار و نه بسيار باز و گشاده دار كه هركدام را انجام دهي به نكوهش و حسرت خواهي نشست. الاسراء – 29

... وَ قُلِ ا عمَلوا فَـسَـيَريَ اللّه‏ُ عـَمَلَكُم وَ رَسُولَه وَ  المـُؤ‌مِنُون ...

( اي رسول ما )‌ بگو به خلق كه هر عملي انجام دهيد ، خدا آن عمل را مي بيند و هم رسول و مؤمنان بر آن آگاه مي شوند .التوبه – 105

... وَ لا تُسرفـُوا اِنـَه لا يـُحـِب المـُسرفين

اسراف نكنيد بدرستيكه خداوند اسراف كنندگان را دوست ندارد. الأنعام – 141

 

تعريف مهندسي ارزش

مهندسی ارزش رويکردی خلاق ، کارکردگرا و سازمان يافته با هدف شناسائی هزينه های غير ضرور است ؛ هزينه هايی که نه به کيفيت ، نه به بهره برداری ، نه به عمر مفيد ، نه به زيبائی ظاهری و نه به مشخصات در خواستی کارفرما  يا مشتري مربوط می شود .

تعريف مهندسي ارزش ؛راه حل ها بايد :

مؤثر باشند ؛انجام کارهاي صحيح 

كارآ باشند ؛ انجام كارها به نحو صحيح

 

چرا مهندسي ارزش؟

هميشه يك راه بهتر و مؤثرتر براي انجام كارها وجود دارد.

هیچگاه فرصت کافی برای انجام  کارها به شکل درست در اولین دفعه وجود ندارد ، امّا اگر خطا بوجودآید همواره فرصت کافی برای دوباره کاري وجود دارد.

 

مشکل اساسي در پروژه‌ها

n       54درصد پروژه ها داراي مشکلات اساسي در مرحله طراحي است .

n       27درصد از پروژه ها ناقص اجرا مي شوند.

n       28درصد از پروژه ها در مرحله بهره برداري داراي مشکل هستند .

 

جا يگاه قانوني

n       بند ج  ماده 61قانون برنامه سوم توسعه

n        ماده 31قانون برنامه چهارم توسعه

 

روند تحولات

n       در ساير کشورها: 60 سال 

n       در کشورهای همسايه :25 سال

n       در ايران : 5 سال

 

سير تحولات

1947- پيدايش و شناخت اوليه ( VA & VE )

ارائه متدولوژي آناليز ارزشي توسط لاورانس ميلز در شركت جنرال الكتريك

دستاورد :بهبود هزينه و کيفيت با تمرکز بر کارکرد

1954-  اجراي مهندسي ارزش براي اولين بار در نيروي دريائي آمريكا

1958- تشكيل انجمن مهندسي ارزش در آمريكا ( SAVE )

 

توسعه مهندسي ارزش در صنعت

1962- توسعه بكار گيري مهندسي ارزش در صنايع نظامي

1965- تشكيل شركت هاي مشاوره در زمينه مهندسي و آناليز ارزش

 

 

بسط و توسعه مهندسي ارزش از حيث تكنيك و دامنه كاربرد

1968- استفاده از تكنيك هاي مهندسي ارزش در طراحي

1970- تشكيل انجمن مهندسي ارزش در ژاپن

1970- توسعه مهندسي ارزش در كانادا ، ايتاليا و ساير كشورها

1980- توسعه مهندسي ارزش در كشورهاي عربي ( كويت ، بحرين ،عربستان و غيره )

 

ويژگي مشترک پروژه‌ها

n       ماهيت منحصر بفرد

n       هزينه زياد

n       زمان بر بودن

n       پيچيدگي طراحي

n       بزرگي و پيچيدگي سازمان و مديريت

n       پي‌آمدهاي مختلف ملي، اجتماعي، سياسي

 

پروژه چند منظوره سان روكي (جزيره لوزان –فيليپين)

n       سد با سازه خاكي

n       ارتفاع سد 200 متر،طول 1100 متر

n       دوازدهمين سد خاكي مرتفع دنيا

n       ظرفيت نيروگاه  345مگاوات

n       هدف:كنترل سيلاب پايين دست،تامين آب كشاورزي و توليد انرژي

  ٭ شروع طرح   1998

  ٭ پايان طرح    2002

مدت اجرا برابر: 4 سال  

    مرجع :   

International water power & Dam construction ,vol7,  2002

 

پروژه چند منظوره سد مسجد سليمان (مسجد سليمان – استان خوزستان)

n           سد با سازه خاكي

n          ارتفاع سد 177 متر، طول 480 متر

n          بلندترين سد خاكي ايران

n          ظرفيت نيروگاه 1000مگاوات

n          هدف توليد انرژي الكتريكي، كنترل سيلاب

 ٭ شروع طرح 1370

 ٭ پايان طرح   1383

مدت اجرا برابر: 13سال  

مرجع:

 انتشارات شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران، وزارت نيرو، 1380

 

پروژه سد بتني دو قوسي ارتان چين

n         ارتفاع سد 240 متر

n        ظرفيت نيروگاه 3300 مگاوات (6 واحد 550 مگاواتي)

n         ميزان انرژي خروجي برابر 17000گيگاوات ساعت

n         هدف توليد انرژي 

n         مرتفع‌ترين در نوع خود

n         ظرفيت مخزن 109 × 9/5 مترمكعب

     ٭ شروع طرح 1991

     ٭ پايان طرح 1999 (اولين واحد آگوست1999،آخرين واحد دسامبر 1999)

   مدت اجرا برابر: 7 سال و سه ماه

   مرجع:

The International Journal on Hydropower & Dams, 2000

 

پروژه سد بتني دو قوسي كارون 3 (ايذه - استان خوزستان)

n        ارتفاع 205 متر

n        ظرفيت نيروگاه 2000 مگاوات (8 واحد 250 مگاواتي)

n        ميزان انرژي خروجي برابر 4000گيگاوات

n        هدف كنترل سيلاب و توليد انرژي

n        ظرفيت مخزن 109 × 750/2 مترمكعب

n        درصد پيشرفت تا پايان مهر 1383برابر 6/94درصد

n        شروع مطالعات 1357 

n         شروع اجراي طرح 1370

 ٭ پايان طرح 1383(اولين واحد نيروگاهي)

 ٭ پايان نهايي طرح (پيش‌بيني شده) 1385

 ٭ طول مدت اجرا  : 15 سال

مرجع:

 انتشارات شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران، وزارت نيرو، 1381

 

طرح مس Birla (هندوستان ـDAHJ)

n       هدف: توليد 000/100 تن مس

n       شروع: 1993

n       پايان پروژه: 1996 (به ظرفيت اسمي)

n       تكنولوژي از كشور فنلاند

متوسط زمان اجرا  :3 سال

 

طرح ذوب مس خاتون آباد (استان كرمان)

n       هدف: توليد 000/80 تن مس آندي از كنسانتره 

n       شروع، طراحي و اجرا :  1372

n       مجري: شركت NFC (چين)

           قرارداد طراحي، تهيه مواد، نصب و راه‌اندازي موقت

n       پايان: شهريور1383

متوسط زمان اجرا:  11 سال

 

دلايل پايين بودن ارزش(مديريتي)

n       کمبود اطلاعات اوليه

n       عادتها و رفتارها

n       باورهاي صادقانه ولي نادرست

n       عدم بکارگيري ايده هاي خلاق

n       تغييرات در نيازها

 

دلايل پايين بودن ارزش(سازماني)

n       نداشتن اهداف بلند مدت

n       ضعف در برنامه ريزي

n       ضعف در ساختارها

n       كمبود ارتباطات و هماهنگي بين طرفهاي ذينفع

 

دلايل پايين بودن ارزش(فناوري)

n       عدم دستيابي به دانش فني

n       استفاده از طرح هاي تيپ

n       تغيير مشخصات فني

n       طراحي و تخمين بيش از حد نياز

n       نداشتن دانش و تجربه کافي

 

 

دلايل پايين بودن ارزش(محيطي)

n       تغييردر نيازهاي مشتري

n       تغيير استانداردها

n       تغيير قوانين ، ضوابط و مقررات

n       کمبود زمان(محدوديت زمان بندي)

n       تغييرات كمي و كيفي منابع

 

ويژگيهاي مهندسي ارزش

n       مهندسي ارزش صرفاَ  يك “  مهندسي خوب  ” نيست .

n         مهندسي ارزش يك برنامه پيشنهادات يا د ستورالعمل دائمي مرور طرح ها نيست .

n         مهندسي ارزش يك طرح تيپ براي كاهش يا دستكاري هزينه ها نيست .

n       مهندسي ارزش به دنبال يافتن راهكارهاي جايگزين جهت دستيابي به اهداف پروژه مورد نظر است.

 

مراحل اجرايي

-  سازماندهي مطالعات

-  اجراي كارگاه

            بررسي اطلاعات  و انتخاب زمينه بهبود

تهيه مدل هزينه

 تحليل كاركرد وهزيه

 خلاقيت و ايده پردازي- هر چه بيشتر بهتر

  ارزيابي ايده ها

 انتخا ب چند گزينه برتر

   بسط و توسعه ايده ها    

   ارائه نتايج -پبشنهاد گزينه برتر

-   فعاليتهاي تكميلي

 

سازماندهي مطالعات

n       بررسي نيازهاي كارفرما يا مشتري

n       تهيه خلاصه طرح

n       تعيين اعضاي تيم

n       بازديد اعضاي تيم از محل اجراي طرح

n       مصاحبه و تبادل نظر با عوامل مختلف طرح،جهت آگاهي از جوانب مختلف طرح

n       تكميل  نواقص طرح توسط مشاور طراحي   

n       ارسال خلاصه طرح براي اعضاي تيم و توجيه آنها

n       تشكيل جلسه براي توجيه گروه

n       تعيين محدوده مطالعه

 

اعضای تيم مهندسی ارزش

متخصص ارزش

کارشناس مدعو

نماینده کارفرما

مشاور(طراح)

بهربردار(کاربر)

کارشناس مالی

مجری طرح(مدير پروژه)

 

سعدی

مرا شيخ دانای مرشد شهاب

دو اندرز فرمود بر روی آب

نخست آنکه در نفس خود بين مباش

دگر آنکه بر جمع بد بين مباش

 

اجراي کارگاه

n        بررسي اطلاعات و انتخاب زمينه بهبود

n        تحليل كاركردها وهزينه

n        خلاقيت و ايده پردازي- هر چه بيشتر بهتر

n         ارزيابي ايده ها -ا نتحا ب چند گزينه برتر

n          بسط و توسعه ايده ها    

n          ارائه شفاهي و كتبي نتايج -پبشنهاد گزينه برتر

n          اطلاع كامل از مباني طراحي

n       كارفرما به دنبال چه خواسته‌اي است؟

n       نيازهاي اصلي كارفرما چه بوده است ؟

اگر براي حل مساله اي که زندگي ام به آن بستگي داشته باشد به من يک ساعت فرصت دهند ، چهل دقيقه صرف مطالعه آن ، پانزده دقيقه صرف بازنگري در آن و پنج دقيقه صرف حل آن مي کنم.

تحليل كاركرد بر اين اصل مهم استوار است كه  فهم مسئله پنجاه درصد حل آن است .

 

مراحل تحليل كاركرد

n       تعيين كاركردها

n       سازماندهي كاركردها

n       توصيف كاركردها

n       رتبه بندي كاركردها

n       وزن دهي به كاركردها

 

تعريف  كاركرد

كاركرد هابا يك فعل معلوم ويك اسم قابل اندازه گيري بيان مي شوند.

 

طبقه بندي كاركردها

n       كاركردهاي اوليه يا اساسي:

n       كاركردهاي كاربردي(مبتني بر نيازها)

n       كاركردهاي اعتباري(مبتني بر خواسته ها)

n       كاركردهاي ثانويه يا پشتيبان:

n       الزامي

n       زيبائي(جذابيت)

n       ناخواسته

n       كاركردهاي فني

n       محدوديتها

n       كاركردهاي غيرضرور(شامل اوليه يا ثانويه)

 

مولوی

هيچ نقاشی نگارد زين نقش

بی اميد نفع بهر عين نقش؟!

هيچ کوزه گر کند کوزه شتا ب

بهر عين کوزه نی بر بوی آب؟!

هيچ کاسه گر کند کاسه تمام

بهر عين کاسه نی بهر طعام؟!

هيچ خطاطی نويسد خط به فن

بهر عين خط نه بهر خواندنی؟!

 

اجراي کارگاه

n        بررسي اطلاعات و انتخاب زمينه بهبود

n        تحليل كاركردها وهزينه

n        خلاقيت و ايده پردازي- هر چه بيشتر بهتر

n         ارزيابي ايده ها -ا نتحا ب چند گزينه برتر

n          بسط و توسعه ايده ها    

n          ارائه شفاهي و كتبي نتايج -پبشنهاد گزينه برتر

 

خلق ايده هاي جديد

انتخاب خوب وقتی ممکن است که از ميان تعداد زيادی ايده صورت گيرد .

 

خلاقيت

وقتي مسئله پيش مي آيد اگر در كوتاه مدت راه حل آن بدست نيايد ، احتمال حل مسئله با گذر زمان كاهش مي‌يابد.

هدف مرحله خلاقیت عبارت از تولید بیشترین ایده های ممکن در مدت زمانی بسیار کوتاه است .  در طی این مرحله جایی برای قضاوت وجود ندارد .

خداوند به همه انسانها قدرت خلاقیت عطا کرده است .

خلاقيت را مي‌توان ياد گرفت و توسعه داد. تنها تمرين است كه در اين جا نقش اساسي را بر عهده دارد. افرادي كه به ظاهر غيرخلاق بوده‌اند، توانسته‌اند با تمرين به افرادي خلاق مبدل گردند. خلاقيت روح مهندسي ارزش است.

 

عوامل باز دارنده خلاقيت

n       ضعف اطمينان به نفس ، مسحور شدن به كار ديگران

       ( انسان خلاق هميشه دو قدم جلوتر را مي بيند )

n       ضعف دانش

n       ترس از شكست خوردن يا تمسخر

n       افراط در نظم

      ( آدم خيلي منظم ، آدم هاي غير خلاق هستند )

      ( آدم هاي خلاق بدون خبر ايده هاي خوب بيان مي كنند )

n       فقدان شهامت در پذيرش ريسك و محافظه كار بودن در حرفه خود

n       مقاومت و دو دلي در مقابل تغيير ( تغيير در ماهيت انسان است )

n       وجود گشتاور رواني  ) داستان فيل و نخ  (

n       قواعد خشك و غير قابل انعطاف

n       فرايندهای اداری توام با کاغذ بازی

n       تشر زدن افراد بالا دست يا همكاران

n       اظهار نظر های منفی يا موانع راه

 

اجراي کارگاه

n        بررسي اطلاعات و انتخاب زمينه بهبود

n        تحليل كاركردها وهزينه

n        خلاقيت و ايده پردازي- هر چه بيشتر بهتر

n         ارزيابي ايده ها -ا نتخا ب چند گزينه برتر

n          بسط و توسعه ايده ها    

n          ارائه شفاهي و كتبي نتايج -پبشنهاد گزينه برتر

 

هدف فاز ارزيابي

هدف فاز ارزيابي شناسايي وانتخاب بهترين ايده ها به جهت توسعه بيشتر مي‌باشد. زيرا اين يك واقعيت است كه براي توسعه همه ايده هاي خوب، تيم فرصت كافي ندارد.  بنابراين ، فرآيند كارگاه بايستي براي رسيدن به بيشترين ارزش روي بهترين ايده‌ها تمركز كند، بازدهي در توسعة بهترين ايده‌ها مي‌باشد.

 

ارزيابي ايده ها

سه معيار ارزيابي ايده  ها :

n       ارزش ذاتي ايده ها ،

n        صرفه جويي  مورد انتظار در هزينه ها

n        احتمال قبولي توسط كارفرما يا طراح.

 

اجراي کارگاه

n        بررسي اطلاعات و انتخاب زمينه بهبود

n        تحليل كاركردها وهزينه

n        خلاقيت و ايده پردازي- هر چه بيشتر بهتر

n         ارزيابي ايده ها -ا نتخا ب چند گزينه برتر

n          بسط و توسعه ايده ها    

n          ارائه شفاهي و كتبي نتايج -پبشنهاد گزينه برتر

  

بسط و توسعه ايده ها

هدف اين مرحله توسعه ايده ها از طريق مفهوم سازی آنها می باشد .

 

بسط و توسعه ايده ها

در اين مرحله برای هر پيشنهاد اقدامات  زير انجام می شود :

n       مطالعات امکان سنجی

n       بررسی هزينه های چرخه عمر

n       ارزيابی و تحليل ريسک

n       ارزيابی پيامدهای کيفی

n       تهيه نقشه های فنی

n       ارائه مراجع و مستندات لازم

 

بسط و توسعه ايده ها

گزينه های نهائی بايستی   SMART باشند:

مشخص

قابل اندازه گيری

دست يافتنی

واقع بينانه

در قلب زمان مقرر

n       Specific

n       Measurable

n       Achievable

n       Realistic

n       Time_framed

 

فعاليتهاي تكميلي

n        جمعبندي و تدوين نهايي

n        ارسال نتايج به اعضاي گروه

n        تشكيل جلسه بحث و تبادل نظر پيرامون نتايج

n        انجام اصلاحات در گزارش نهايي

n        ارائه نهايي به مراجع ذيصلاح

n        بررسي (مميزي) وضعيت پس از اجرا

 

 دستاوردهاي بكارگيري مهندسي ارزش

n       صرفه جوئی در هزينه دوره عمر به ميزان از 7 درصد تا 40 درصد

n       صرفه جوئی در زمان اجرا از 4  ماه تا24 ماه

n       نسبت بازگشت سرمايه از 1 به 9 تا 1  به155

 

خلاقيت

موانع راه

اظهاراتی که موجب نيمه کاره رها شدن انديشه ها می شود.

اين موانع معمولا توسط افراد صاحب نفوذ ايجاد می شود .

n       اين واقع بينانه نيست!

n       چرا تغيير دهيم ؟

n       اکنون زمان مناسبی برای اين کار نيست.

n       موضوع براحتی جمع نمی شود.

n       بهترنيست يک کميته تشکيل شود؟

n       بيش از بيست سال است به همين روش عمل می شود .

n       هيچگاه به نتيجه نمی رسد .

n       در اينجا کاربرد ندارد.

n       قبلا هم در مورد آن فکر کرده ايم!!

n       برای ما خيلی گران تمام می شود .

n       فکر ساده لوحانه ايست !!!

n       کمی دست نگهداريد ..

n       مديريت هرگز قبول نخواهد کرد .

n       با استانداردها مطابقت ندارد.

n       فکر خوبی است ولی .....

n       ازلحاظ فنی غير ممکن است.

n       ايا به ايمنی هم فکر کرده ايد؟

n       وقت برای بررسی نيست .

n       کو ...تا به آنجا برسيم!

n       نه! نه! نه! ........

 

موانع اجراي مهندسي ارزش در قراردادهاي پيمانكاري

جنبه هاي مرتبط با كارفرما

جنبه هاي مرتبط با مشاور

جنبه هاي مرتبط با پيمانكار

 

موانع اجراي مهندسي ارزش در پروژه هاي عمراني

جنبه هاي مرتبط با كارفرما

•           انتظار كارفرما از مشاور

•           محدوديت هاي زماني كارفرما

•           عدم تمايل كارفرما

•           عدم تمايل كارفرما به انحراف از مشخصات پروژه

•           نگراني از كاهش كارايي و افزايش هزينه در اثر اعمال تغييرات 

 

موانع اجراي مهندسي ارزش در پروژه هاي عمراني

جنبه هاي مرتبط با مشاور

•          تمايل به حفظ حاشيه سود

•          تمايل به داشتن روابط نزديك با كارفرما

•          تمايل به تكرار تجربيات قبلي و استفاده از طرح هاي تيپ

•          عدم استفاده از افراد با تجربه و خلاق

 

موانع اجراي مهندسي ارزش در پروژه هاي عمراني

جنبه هاي مرتبط با پيمانكار

 ارتباط پيشنهادات تغيير با كار طراحي

 ابهام در نحوه توزيع پس اندازها  در هزينه هاي سرمايه اي پروژه

 

دورنمای مهندسی ارزش در ايران

n       بودجه سال 1384: 1589 (هزار ميليارد ريال)

n       بودجه عمرانی:112 (هزار ميليارد ريال)

n       حد اقل پتانسيل صرفه جويی: 10 درصد

 

 

 

 

 

 

لطفاً نظرات و پیشنهادات خود را

 

 با مدیریت سایت از طریق پست الکترونیکی؛

 

Email: mahdiyarahmadi@gmail.com

 

در میان گذارید.

 

+ نوشته شده در  ۱۳۸۷/۰۳/۳۰ساعت 16:53  توسط مهدي ياراحمدي خراساني  |